Bir çilekte kaç tohum var?

Olgun, tipik bir çileğin en geniş yeri yaklaşık 5 cm (2 in) çapındadır ve üzerinde yaklaşık 200 görünür benek (yeni sekmede açılır) bulunabilir. Her benek, içinde bir tohum bulunan küçük bir meyve olan akendir.

Bu sayı, günlük hayatta sorulan soruya yanıt verir; ancak “tohum” sözcüğü önemli bir ayrıntıyı gözden kaçırır: Görünür her benek, ayrı bir meyvenin içine yerleşmiş kendi tohumuna sahiptir. Kırmızı, sulu çilek ise bu meyvelerin çevresinde büyüyen kısımdır.

Hızlı tahmin: yaklaşık 200

Cal Poly Çilek Merkezi’nin anatomi rehberine göre orta boy bir çilekte yaklaşık 200 aken bulunur (Cal Poly Strawberry Center (yeni sekmede açılır)). Bu sayı, bir kâsedeki ya da pazardaki çileğe bakarken işe yarar bir başlangıç noktasıdır. Yüzeydeki benekler küçük ve birbirine yakındır; ayrıca eğri bir yüzeye dağılmışlardır. Bu nedenle şöyle bir bakışta bazılarını gözden kaçırmak kolaydır.

Bir susam tanesi yaklaşık 2 mm (0.079 in) uzunluğundadır. Birini çileğin yanına koyduğunuzda boyut farkı açıkça görülür: Çilek, büyük bir madeni paranın çapının yaklaşık 2.1 katı büyüklüğündeyken görünür akenler kabuğunun üzerindeki minicik benekler gibidir. Susam tanesi, çilek akeninin yerine geçmek için değil, boyutu kıyaslamak için kullanılır.

Kabaca nasıl sayılır?

Yaklaşık 5 cm çapında olgun bir çilekle başlayın ve onu parlak, eşit ışık alan bir yerde net biçimde fotoğraflayın. Tek tek benekleri seçebilecek kadar yakından odaklanın. Görünen yarıdaki benekleri, yüzeyde oradan oraya atlamak yerine bir bölgeden yanındakine geçerek sayın. Görünen yarıda yaklaşık 100 benek bulursanız, toplamı yaklaşık 200 olarak tahmin edebilirsiniz.

Fotoğraf makinesinin açısından meyvenin arka tarafı görünmez; bu yüzden çileği çevirip oradaki benekleri de sayın. Aynı bölgeyi iki kez saymamak için taradığınız alanları fotoğrafın çıktısı üzerinde işaretleyin ya da fotoğrafın yanına basit bir taslak çizin. İki görüntünün örtüştüğü yerlerde sınır olarak tanıyabileceğiniz bir benek seçin: Bir görüntüde o benekte durun, diğerinde hemen sonrasından başlayın. Benekler kenarın ardında kaybolabileceği için sivri uç ve omuz kısımlarına dikkatlice bakın.

Bu yöntem, amaç laboratuvar düzeyinde kesin bir sayı bulmak değil, çileğin tipik sayıya yakın olup olmadığını anlamaksa işe yarar. Benekler düzgün sıralar hâlinde dizilmez; çileklerin biçimleri ve yüzeydeki beneklerin dağılımı da farklılık gösterir. 5 cm uzunluğundaki bir çilek, bir pirinç tanesinin yaklaşık 8.3 katı uzunluğundadır. Pirinçle yapılan bu kıyas, meyvenin tamamını gözünüzde canlandırmaya yarar; çok daha küçük akenlerini saymaya değil. Tahmin ipuçları, kalabalık ya da eğri biçimli başka nesneleri tahmin etmenize de yardımcı olabilir.

Çileğin benekleri aslında nedir?

Her benek, içinde bir tohum bulunan küçük ve kuru bir meyve olan akendir. Botanik açıdan meyve, akenin kendisidir; insanların yediği kırmızı kısım ise şişkinleşmiş çiçek dokusudur. Bu nedenle çileğe “tohumlu” demek anlaşılır olsa da dışındaki minicik meyveleri yanlış adlandırmış oluruz.

Çileğin yapısı, küçük çekirdekli meyvecikleri merkezi bir çekirdeğin çevresinde kümelenen ahududununkinden farklıdır. Çileğin akenleri, çiçeğin etli tabanının üzerinde, dış yüzeye ayrı ayrı yerleşir. Ahududu, yuvarlak küçük birimlerden oluşan bir küme gibi görünürken çilek, üzerine birbirinden ayrı birçok meyve serpiştirilmiş tek bir kırmızı gövde gibidir.

Tozlaşma çileğin büyümesine nasıl yardımcı olur?

Görünür akenler, çiçekteki döllenmiş tohum taslaklarından gelişir (yeni sekmede açılır). Gelişirken bitki hormonu oksin de dâhil olmak üzere büyüme sinyalleri üretirler. Bu sinyaller, akenlerin altındaki çiçek dokusu olan çiçek tablasının büyümesini teşvik eder (yeni sekmede açılır). Kaliforniya Üniversitesi Tarım ve Doğal Kaynaklar biriminin çileğin büyümesine ilişkin açıklaması (yeni sekmede açılır), akenlerin gelişimi, hormon üretimi ve etli kısmın büyümesi arasındaki bu bağlantıyı anlatır.

Bir çiçeğin farklı kısımları eşit ölçüde döllenmediğinde akenler de eşit biçimde gelişmeyebilir. Bu durumda yanlarındaki çiçek tablası bölümleri farklı büyüme sinyalleri alabilir ve bir bölge diğerinden daha az şişkin kalabilir. Çileğin simetrik bir kalp biçiminde değil de yamuk büyümesinin nedenlerinden biri budur. Dolayısıyla beneklerin dizilişi, altlarındaki kırmızı etli kısmın biçimiyle bağlantılıdır.

Aken sayısı, çileğin son boyutunu doğrudan hesaplamaya yarayan bir formül sunmaz. Farklı çilek çeşitleri doğal olarak farklı büyüklükte meyveler verir (yeni sekmede açılır) ve yetişme koşulları da çiçek tablasının ne kadar büyüyeceğini etkiler (yeni sekmede açılır). Yine de dış yüzey, çiçeğin gelişiminden gözle görülür bir iz taşır: Ayrı meyveler, döllenmenin büyümeyi başlatmaya yardımcı olduğu yerleri gösterir.

Bir dahaki sefere yediğiniz çilek, üzerinde yaklaşık 200 ayrı meyve taşıyan, şişkinleşmiş kırmızı bir çiçek tabanıdır.