Yarışma balkabakları neden bu kadar büyür?

Yarışma balkabakları bu kadar büyür çünkü yetiştiriciler olağanüstü büyüklükte meyve veren tohumları seçer, ardından sarmaşığın büyümesini seçtikleri tek bir balkabağına yönlendirir. Rekor kıran bir balkabağı, en hızlı büyüdüğü dönemde bir günde yaklaşık 24 kg (52 lb) alabilir; University of New Hampshire Extension (yeni sekmede açılır) bu bilgiyi aktarıyor.

Oyma için kullanılan sıradan bir balkabağı yaklaşık 40 cm (1.3 ft) çapındadır. Orta boy bir pizza 30 cm (12 in) genişliğindedir; bir karpuz da yaklaşık 30 cm (12 in) genişliğindedir. Yarışma yetiştiricileri tanıdık ürünlerle işe başlar, ardından tek bir balkabağının sıradan bir mutfak ürünü balkabağından çok daha büyük büyümesini (yeni sekmede açılır) sağlayacak koşulları oluşturur.

Başlangıç noktası: iri meyve vermesi için ıslah edilmiş bir balkabağı

Yetiştiriciler sıradan bir oyma balkabağı tohumu ekip şans eseri olağanüstü bir ürün çıkmasını beklemez. Aile hatları olağanüstü büyüklükte meyve vermeleri için seçilmiş çeşitleri tercih ederler. Atlantic Giant, yarışma yetiştiricileri arasında bilinen bir çeşittir. Oregon State University Extension'ın dev balkabağı yetiştirme rehberi (yeni sekmede açılır), dev bir balkabağı yetiştirmede genetiğin temel etkenlerden biri olduğunu belirtiyor.

Kalıtım yoluyla gelen özellikler bitkinin ulaşabileceği büyüklüğü artırır, ancak dev bir meyveyi garanti etmez. Tohum yaprak oluşturamaz, su alamaz ya da balkabağını hasardan koruyamaz. Elverişsiz koşullarda dev balkabağı çeşidinden bir bitki sıradan büyüklükte meyve verebilir. Yetiştiricinin görevi, bitkiye genetiğinin mümkün kıldığı büyüklüğe ulaşması için alan ve bakım sağlamaktır.

Önemli kararlardan biri, sarmaşığın nerede büyümesine izin verileceğidir. Oregon State University Extension, genetiğin yanı sıra yetiştirme alanının ve suyun da önemini vurguluyor. Yetiştiriciler açık bir alan ayırır ve ana sarmaşığın izleyeceği güzergâhı planlar; böylece yapraklar, yan sürgünler bir yolu kapatmadan ya da bakım sırasında ezilmeden yayılabilir. Gövdeyi bu güzergâh boyunca yönlendirir ve gelişen meyveyi, çit, kaya ya da başka sert bir engele dayanıp sıkışmadan büyüyebileceği açık bir zeminde bırakırlar. Bitkiye erişim için de yer bırakırlar; böylece yaprakları inceleyebilir, sarmaşıkları ayarlayabilir ve yaprakların arasına basmadan toprağa ulaşabilirler. 40 cm'lik bir balkabağı, 30 cm'lik bir cetvelin yaklaşık 1.3 katı uzunluğundadır; yarışma balkabağının büyüdükçe çok daha fazla alana ihtiyacı olur. Açık bir düzen, bakım sırasında birinin yan sürgüne takılıp düşmesi ya da meyveye çarpıp bitkiye zarar vermesi olasılığını da azaltır.

Kapı önüne konan bir balkabağından farkı, hedefin kendisidir. Sıradan bir yiyecek ve içecek ürünü, tanıdık biçimi ve kullanım alanıyla değer görür. Yarışma yetiştiricisi ise sezon ilerledikçe kabuğu daha fazla etin çevresinde gerilen, büyümeyi sürdüren bir meyveyi destekleyecek bir bitki ister.

Sarmaşığın kaynakları tek bir meyveye gider

Bir balkabağı sarmaşığında birden fazla meyve oluşabilir ve büyüyen her meyve, bitkinin sağlayabildiği şeker ve sudan pay alır. Yarışma yetiştiricileri genellikle her bitkide tek bir balkabağı bırakır (yeni sekmede açılır); umut vadeden genç bir meyveyi seçip diğerlerini koparırlar. Oregon State University Extension rehberinde anlatılan bakımın bir parçası da budama ve sarmaşığın yönetimidir.

Yetiştiriciler ayrıca yan sürgünleri budar ya da yönlendirir; böylece uzayan gövdeler birbirine dolanmaz ve seçilmiş balkabağı için ayrılan alanı kaplamaz. Budama, sarmaşığı meyveyi besleyen basit bir boruya dönüştürmez. Bitkinin şeker üretebilmek için hâlâ sağlıklı yapraklara, köklerinin de su ve besin almaya devam etmesine ihtiyacı vardır. Budama, rekabet eden büyümeyi kontrol eder; güçlü ve sağlıklı bir bitkinin yerini tutamaz.

Seçilen balkabağının, sarmaşığa bağlı kalırken büyüyebileceği alana ihtiyacı vardır. Yetiştiriciler meyveyi sert bir yüzeye sıkışmayacak şekilde konumlandırır ve yakınındaki gövdelerin meyve büyüdükçe gerilip sıkışmamasını sağlar. Sıkışık bir sarmaşıkta bakım yapmak zorlaşabilir; büyüyen meyveye uygulanan basınç ise gövdeyi ya da kabuğu zorlayabilir. Yetiştirici, balkabağının yanı sıra bitkinin şeklini de yönetir.

Kaynağı yapraklar üretir; su meyvenin büyümesine yardımcı olur

Yapraklar ışığı yakalar ve büyüyen dokulara sarmaşık boyunca taşınan şekerleri üretir. Kökler topraktan su ve mineral besinleri alır; bitki bu maddeleri gelişen balkabağına taşır. Meyvenin hücreleri bölünüp büyür ve hücrelere giren su, meyvenin giderek ağırlaşmasına büyük katkı sağlar.

Bu nedenle “daha fazla su ver” demek, konuyu bütünüyle açıklamaz. Su tek başına dev bir meyve oluşturamaz: bitkinin şeker üretebilmesi için yeterli miktarda sağlıklı yaprağa, köklerin de toprağı suya boğmadan su sağlamasına ihtiyaç vardır. Kurak bir dönem büyümeyi yavaşlatabilir; zarar görmüş yapraklar da bitkinin meyveyi besleme kapasitesini azaltır. Yetiştiriciler bu kaynak sisteminin birlikte ve düzgün çalışmasını sağlamaya uğraşır.

Balkabakları botanik açıdan meyvedir, ancak bahçıvanlar sarmaşıklarını çoğu zaman kabak ve salatalık gibi meyvesi yenen sebzelerle aynı grupta değerlendirir. Balkabağının turuncu rengi başlıca karotenoid pigmentlerden gelir. Karpuzun eti ise ağırlığının yüzde 90'ından fazlası sudan oluşur. Dev bir balkabağının büyümesi, toprağa yalnızca su eklemeye değil, gelişen meyveyi besleyen bitkinin bütününe bağlıdır.

Büyüme neden günde 24 kg'a yaklaşabilir?

Bu zirveye yakın hız, bütün sezon boyunca değil, bitkinin en güçlü büyüme döneminde görülür. Sağlıklı yapraklardan oluşan geniş bir örtü şeker üretebilir; kökler de su ve besinleri çeker. Uygun sıcaklık bu süreçlerin devam etmesine yardımcı olur. Meyve hücreleri büyürken içlerine giren su hızla ağırlık kazandırır ve kabuğun büyüyen iç kısmı çevresinde gerilmesi gerekir. Meyve, şişirilen içi boş bir kabuk değil, canlı bir dokudur.

Büyüme dönemi sınırlıdır. Koşullar değişirken bitkinin yapraklarını sağlıklı, köklerini çalışır durumda tutması ve meyvenin çatlamadan büyümesi gerekir. Zarar gören bir yaprak ya da strese giren bir sarmaşık, balkabağına giden kaynak akışını kesintiye uğratabilir. Yetiştiriciler sorun olup olmadığını gözler ve sarmaşıkla büyüyen meyve arasındaki bağlantıyı bozmamaya çalışır; çünkü ağırlaşan balkabağı da hâlâ bu canlı bağlantıya bağlıdır.

Bakım, meyveyi ve onu destekleyen gövdeleri önlenebilir darbelerden korumayı da kapsar. Ayağın altında kalan bir yan sürgün ezilebilir ya da kırılabilir; bir engele dayanan balkabağının yüzeyi genişledikçe sürtünebilir. Açık alan düzeni ve sarmaşık yönetimi, yaprakların çalışabileceği alanı korurken bu riskleri azaltmaya yardımcı olur.

Dev bir balkabağı hâlâ zamana karşı yarışır

Bitkinin sezon bitmeden büyümesini tamamlaması gerekir. Hava değişebilir, yapraklar sağlığını yitirebilir ve sarmaşığın meyveyi besleme kapasitesi sınırlıdır. Balkabağının da yapısal bir sınırı vardır: kabuğunun, çatlamadan büyüyen kütlenin çevresinde gerilmeye devam etmesi gerekir. Bir çatlak eti açığa çıkarır ve yarışma sürecini sona erdirebilir.

Georgia Tech'teki araştırmacılar, balkabağı büyümesi ve gerilme üzerine araştırmalarında (yeni sekmede açılır) dev balkabaklarının biçimini ve meyve büyüdükçe oluşan mekanik gerilmeyi inceledi. Sarmaşık meyveye kütle eklemeyi sürdürürken kabuğun bu kütlenin çevresinde gerilmeye devam etmesi gerekir.