Dlaczego jajka nie są okrągłe, tylko jajowate?

Jajko kurze ma około 6 cm (2.4 in) wysokości, czyli mniej więcej 2.5 razy tyle, co średnica dużej monety. Uważa się, że wąski odcinek jajowodu kury, zwany cieśnią, ogranicza miękką masę jajową (otwiera się w nowej karcie) na tyle, by jej pozostała część uwypukliła się z jednej strony, tworząc asymetryczny kształt: szerszy koniec i zwężający się koniec.

Truskawka ma około 5 cm (2 in) szerokości, a cytryna około 7 cm (2.8 in) długości. Dzięki tym owocom łatwiej wyobrazić sobie rozmiar jajka, ale jego kształt wyróżnia się wśród powszechnie spotykanych jajek i nabiału: jeden koniec pozostaje zaokrąglony, a drugi się zwęża.

Dlaczego jajko nie jest kulą?

Widziane z boku, jajko kurze ma zaokrąglony koniec i spiczasty koniec. Zwykły owal zwęża się podobnie na obu końcach; krzywizna jajka zmienia się wzdłuż jego długości, dlatego po obróceniu go o 180 stopni zmienia się jego zarys. To właśnie ta asymetria, a nie samo wydłużenie kształtu, jest cechą, którą musi wytworzyć jajowód kury.

Prześledź skorupkę od szerszego końca ku czubkowi. Jej krzywizna stopniowo się zaostrza, bez szwu czy osobnej „czapeczki” wyznaczającej początek spiczastej części. Zwężenie jest częścią całego zarysu — dlatego „jajowaty kształt” oznacza coś więcej niż kulę rozciągniętą w owal.

Jak jajko przybiera swój kształt?

Jajko nie opuszcza kury w twardej skorupce. Żółtko trafia do jajowodu, a w miarę jego przesuwania się dobudowywane są białko i błony skorupowe. Dalej, część jajowodu odpowiedzialna za tworzenie skorupki odkłada jej warstwy (otwiera się w nowej karcie). Powstają one kolejno wokół rozwijającego się jajka; po zniesieniu nie jest ono wtłaczane w gotowy kształt.

Podczas formowania skorupki jajko pozostaje wewnątrz elastycznego, umięśnionego przewodu. Skurcze jajowodu przesuwają je dalej, a fizyczne ograniczanie miękkich warstw w węższej cieśni ma prawdopodobnie pomagać w nadaniu mu kształtu (otwiera się w nowej karcie), zanim skorupka stwardnieje. Jajowód nie jest sztywną formą wybijającą identyczne jajka: jego poruszające się ściany oddziałują na jajko, gdy przez niego przechodzi.

Spiczasty koniec jest więc częścią ogólnego zarysu jajka, a nie drobnym elementem dodanym do skorupki, która poza tym byłaby okrągła. Jajowód kury zapewnia ruch i ograniczenie, które nadają jajku kształt; w miarę formowania skorupka przyjmuje tę asymetryczną krzywiznę. Zanim jajko śniadaniowe trafi do wytłaczanki, jego kształt zdążył już powstać wewnątrz kury.

Dlaczego spiczaste jajko toczy się po łuku?

Połóż jajko na gładkiej desce nachylonej w stronę krawędzi i delikatnie popchnij je z boku. Zamiast toczyć się prosto w dół, skręca, a jego spiczasty koniec wyznacza zakrzywiony tor (otwiera się w nowej karcie). Asymetryczne końce zmieniają sposób, w jaki jajko styka się z deską podczas obrotu, przez co jego tor zakręca, zamiast prowadzić prosto do krawędzi.

Dokładny tor zależy od powierzchni i kierunku popchnięcia, więc jajko niekoniecznie zatoczy zgrabne kółko ani zatrzyma się przed krawędzią. Nierówne podłoże gniazda lub inna pozycja początkowa mogą zmienić jego ruch.

Czy zakrzywiony tor wyjaśnia, dlaczego jajka wyewoluowały w ten sposób?

Zakrzywiony tor może pomagać utrzymać jajko w pobliżu środka pochyłego gniazda, zamiast pozwolić mu potoczyć się prosto ku brzegowi (otwiera się w nowej karcie). To możliwa korzyść wynikająca z takiego kształtu, ale obserwowanie, jak toczy się współczesne jajko, nie dowodzi, że ta korzyść doprowadziła do wyewoluowania tego kształtu.

Wyjaśnienie ewolucyjne wymagałoby dowodów łączących kształt jajka z przeżywalnością i rozmnażaniem na przestrzeni pokoleń. Badacze mogliby porównać spokrewnione ptaki gniazdujące na różnych powierzchniach (otwiera się w nowej karcie), sprawdzić, czy kształt jajka wpływa na to, jak często jajka wypadają z gniazda lub się wykluwają, oraz poszukać dziedzicznych różnic w kształcie, które wiążą się z tymi wynikami. Samo udane toczenie się po gładkiej desce nie wystarczy, by wykazać taki związek.

Na pochyłym dnie gniazda tor spiczastego jajka zakrzywia się z powrotem ku płytkiemu środkowi, a brzeg pozostaje tuż poza jego trasą.